e-WLD begrippen 
e-WLD

 
 
Filteren... plaats=Tegelen

Overzicht

Gevonden: 5743

BegripTrefwoord: dialectopgave (plaats)Omschrijving
rooien puistenȳȳ: pustǝ (Tegelen), uitrotten: ūtrǫtǝ (Tegelen) Een stuk grond ontdoen van bomen, boomstronken, wortels en struikgewas. Een object als struiken, stronken, bomen, puisten is niet gedocumenteerd. [N 27, 6; N 27, 8b; R 3, 1; monogr.] I-8
rooien, algemeen uitdoen: ūt˱dōn (Tegelen) In september wordt het loof geel en verdroogt het. Dan is het tijd om te rooien, het liefst op een zo droog mogelijk moment, zodat er geen modderige grond aan de aardappels blijft kleven. In dit lemma staan de algemene benamingen voor het uit de grond halen van aardappelen bijeen. Als er gevraagd werd naar het rooien met een speciaal stuk gereedschap, maar de zegslieden met de algemene term hebben geantwoord, is de opgave van het speciale lemma naar hier overgeplaatst. Op grond van de opgaven over dit speciale gereedschap om te rooien kon voor Belgisch Limburg een volkskundige kaart worden getekend over het gebruik van dergelijk gereedschap: kaart 21. In S 30 is naar het woord "rooien" gevraagd. Wanneer het woordtype rooien is opgegeven zonder nadere aanduiding mag niet uitgesloten worden dat daarmee "bomen rooien" kan zijn bedoeld. De varianten van uitdoen zijn geordend op het eerste lid ɛuit-ɛ. Bij het woordtype plukken merkten sommige zegslieden op dat men het loof van de planten trok om goede, kleine, pootaardappelen te verkrijgen. Bij het woordtype polderen wordt opgemerkt dat dit gebeurde bij grote boeren: onder ɛpolderenɛ verstaat men daar het gezamenlijke rooien door groepjes seizoensarbeiders. [N 12, 16 en 18; JG 1a, 1b; A 23, 17d2 en 17d3; L 34, 8; Lu 1, 17d2 en 17d3; S 30; monogr.; add. uit N 11A, 13c] I-5
rookkanalen kelker: kɛlkǝr (Tegelen) Gangen onder de vloer van de bakruimte, afgedekt met een rooster van stenen, die dienen om de vlammen door de gehele oven te verspreiden. In de ovens in L 163 en L 164 werden deze rookkanalen echter niet toegepast. [N 49, 81] II-8
rookvlees gerookt vlees: geruik vleis (Tegelen), rookvlees: ruikvleis (Tegelen, ... ) rookvlees; Hoe noemt U: Een stuk gerookt vlees (krep, rookvlees) [N 80 (1980)] || stuk rundvlees dat gerookt is [DC 48 (1973)] III-2-3
rookwaren rokens: tabak, sigaren en sigaretten  rou’kes (Tegelen) rookwaren III-2-3
room room: raum (Tegelen), roum (Tegelen, ... ), rōm (Tegelen), rǫu̯m (Tegelen), rǭm (Tegelen), Syst. Veldeke  room (Tegelen), roum (Tegelen), Syst. WBD  raum (Tegelen), rau’m (Tegelen), roum (Tegelen) De room van de melk (de zaon?) [N 16 (1962)] || Het vette deel van de ongekookte melk dat boven komt drijven, als men de melk rustig laat staan. [N 6, 15a; N 16, 17; L 6, 15; L 14, 22; JG 1a, 1b, 2c; A 7, 15; A 39, 7a; Wi 53; Gwn 10, 1; monogr.] || room [DC 39 (1965)] I-11, III-2-3
roomhorentje crmesoes: Syst. Veldeke  kraemsoeze (Tegelen), crmetuit: Syst. Veldeke  kraemtōēwte (Tegelen), roomhoren: Syst. WBD  raumhoor (Tegelen), roomsoes: Syst. Veldeke  roumsoeze (Tegelen), roomtuit: Syst. Veldeke  roumtōēwte (Tegelen), Syst. WBD  raumtōēt (Tegelen), snotertoot: Syst. WBD  sjnootertoët (Tegelen), snottoot: sjnôttóet (Tegelen) crème-hoorn (soort gebak) || Roomhoren (kréémhorre, vulhorentje, zweretige vinger?) [N 16 (1962)] III-2-3
roos (rosa) roos: roës (Tegelen), ruəzə (Tegelen) roos || rozen [RND] III-2-1
rooster rooster: rȳstǝr (Tegelen, ... ) Het tussen vlammuur en zijwand aangebrachte metalen rooster waarop het vuur gestookt wordt. [monogr.] || Het van metalen staven vervaardigde rooster in de oven. In L 163 en L 164 lagen de roosters in de stookgaten. In L 163 was op ¬± 30 cm boven de bodem van het asgat een serie (¬±16 tot 20 stuks) staafroosters geplaatst. De roosters (¬± 1 m lang, van gietijzer) raakten elkaar v√≥√≥r, achter en in het midden om kromtrekken te voorkomen. Voor de rest bevond zich tussen de roosters een spleet van ¬± 2 cm. In L 270 lag het rooster vooraan in de oven. De oven was binnen 6 m lang; de eerste meter bestond uit roosterstaven van 1 m lang en er lagen er 50 stuks in de oven over een breedte van 2 m. [N 49, 75; monogr.] II-8
rooster in de mestgoot mestzij: męs˲zei̯ (Tegelen) Soms ligt onder in de mestgoot een rooster, een plank of plaat met gaten, die de mest tegenhoudt en alleen de gier moet doorlaten. Onder dit rooster bevindt zich een goot die met de gierput in verbinding staat. Zie ook afbeelding 10.A.e bij het lemma "koeienstand" (2.2.23). [N 5A, 42b] I-6